က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက

ဒီဘေလာ့ခ္ထဲကစာေတြကို တျခားေနရာမွာ ကြ်န္ေတာ့္ခြင့္ျပဳခ်က္မပါဘဲ ကူးယူျပီး မတင္ဘို႔ စည္းကမ္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။

က်န္းမာေရး နဲ႔ ေဆးပညာ ေမးလိုတာရွိပါက
• ျဖစ္တဲ့သူရဲ႕ အသက္၊ က်ား-မ ေျပာပါ။ ေရာဂါလကၡဏာ ၁-၂-၃။ တခုတိုင္းက ဘယ္ေလာက္ ၾကာျပီ။
• လိုအပ္ရင္ က်န္းမာေရးရာဇဝင္၊ ဓါတ္မွန္၊ (အာလ္ထြာေဆာင္း)၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ လိုအပ္ရင္ အိမ္ေထာင္၊ ကေလး၊ ရွိ-မရွိ။ ေနတဲ့တိုင္းျပည္၊ ျမိဳ႕ထည့္ေရးပါ။ လူနာမည္၊ ေနရပ္လိပ္စာ အတိအက် ကိစၥမရွိပါ။
• ေဆးနာမည္ေရးရင္ Trade name ကုမၸဏီကေပးတဲ့နာမည္ သာမက Generic name ေဆးနာမည္ ထည့္ေရးပါ။
• ေဆးစာ၊ ေဆးစစ္ခ်က္၊ ေဝဒနာေတြကို စကန္လုပ္ျပီးျဖစ္ျဖစ္၊ ဓါတ္ပံုရိုက္လို႔ျဖစ္ျဖစ္ ပို႔ႏိုင္ပါတယ္။ ဓါတ္ပံုကို ခြင့္မယူဘဲ အသံုးမခ်ပါ။
• အိမ္ေထာင္ေရးနဲ႔ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာေမးခြန္းေတြကို Facebook ကေန မေမးပါနဲ႔ မေျဖပါ။ တိုက္ရိုက္သာ ေမးပါ။
• အီးေမးလ္ အခက္အခဲရွိလို႔ Facebook Comment မွာျဖစ္ျဖစ္ Chat box မွာျဖစ္ျဖစ္ေရးရင္လဲ အားသလား၊ ေမးလို႔ရလား ေရးမေနဘဲ၊ တခါတည္း ေမးခြန္းသာေရးလိုက္ပါ။
• SMS အေရးအသားမ်ိဳးကို မဖတ္ပါ။ ျမန္မာစကားကို အဂၤလိပ္စာလံုးနဲ႔ေရးတာကို မဖတ္ပါ။
• ဘေလာ့ခ္ နဲ႔ ေဖ့စ္ဘြတ္မွာ အေမး-အေျဖေတြကိုသံုးတဲ့အခါ ေမးတဲ့သူရဲ႕ ကိုယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြ မပါေစရပါ။
• ဖုန္းဆက္ျပီးေမးရင္ Time zone မတူတာေရာ၊ အသံထြက္ လြဲႏိုင္တာေရာေၾကာင့္ အဆင္မေျပပါ။
drswe01@gmail.com ကို (အီးေမးလ္) ပို႔ပါ။

• (ဘေလာ့ခ္) ေတြထဲ ဝင္ဖတ္ဘို႔ အၾကံျပဳပါတယ္။
- http://dts-medicaleducation.blogspot.in/ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://dts-medicaleducation-adult.blogspot.in/ အသက္ (၁၈) ႏွစ္ျပည့္မွဖတ္ပါ ေဆးပညာစာမ်ား
- http://yamuna-online-clinic.blogspot.in ယမုန္နာ ေဆးခန္း
- http://my-sayawun-life.blogspot.in/ ဆရာဝန္ဘဝ အမွတ္ရတာေတြ
- http://dts-political-page.blogspot.in/ ႏိုင္ငံေရး စာမ်က္ႏွာ
- http://www.facebook.com/pages/Dr-Tint-Swe/490031307758025?skip_nax_wizard=true ေဖ့စ္ဘြတ္

Monday, December 31, 2012

Hyperprolactinaemia ႏို႔ထြက္-ေဟာ္မုန္းမ်ားျခင္း

အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ ႏို႔ရည္ထြက္သင့္ခ်ိန္မဟုတ္ပဲ ထြက္တာ အျဖစ္နည္းတယ္ဆိုေပမဲ့ ေမးခြန္းေမးသူ အခုထိ (၃) ေယာက္ ရွိပါတယ္။

ေမးခြန္း (၁)
Sat, Dec 29, 2012 at 5:27 PM
သမီးအသက္၂၅ ႏွစ္ရိွပါျပီ။ အိမ္ေထာင္ေတာ့မရိွပါ။ ခ်စ္သူေတာ့ရိွပါသည္။ ၉ လပိုင္းဝန္းက်င္ကစျပီး သမီးရင္ဘတ္မွ ႏို႔ရည္ၾကည္မ်ား ထြက္တာသတိထားမိပါသည္။ တပတ္ေက်ာ္ေလာက္ထိ ဆက္တိုက္ထြက္ေနေသာေၾကာင့္ သားဖြားမီးယပ္ႏွင့္ျပရာ ဆရာမက ဦးေႏွာက္မွေဟာ္မုန္းတစ္မ်ိဳးထြက္တာမ်ားလွ်င္ျဖစ္တတ္ေၾကာင္း prolatin level စစ္ခိုင္းခဲ့ပါသည္။ 14.9.2012 မွ result သည္ 127.8 ျဖစ္ပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဦးေႏွာက္ႏွင့္အာရံုေၾကာ ဆရာမထံသို႔ ျပသရန္ ေျပာခဲ့ပါသည္။ 25.9.2012 တြင္ျပသခဲ့ရာ ဆရာမက MRI ႏွင့္ အျခားလိုအပ္ေသာ စစ္ေဆးခ်က္မ်ား ျပဳလုပ္ခိုင္းျပီး parlodel 25mgေဆးကို တေန႔တစ္လံုးေသာက္ရန္ သံုးရက္စာေပးလုိက္ပါသည္။

28.9.2012 တြင္ MRI result (1. Prolatinoma about 4.0mm x 6.0mm at central region of pituitary gland. 2. Remaining study is normal) ရျပီး 4.10.2012 တြင္ ထပ္မံျပသေသာအခါ parlodel 25mg ကိုတစ္ရက္တစ္လံုး ႏွစ္ပတ္ေသာက္ျပီးလွ်င္ တစ္ရက္လွ်င္ ႏွစ္လံုးႏွစ္ပတ္ေသာက္ရန္ ညႊန္ၾကားပါသည္။ ေဆးစစေသာက္ခ်င္း ေခါင္းမူးျပီး အန္ခ်င္သလိုလို ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ 11.10.2012 တြင္ ထပ္မံျပသရာ တစ္ရက္တစ္လံုးႏွင့္ တစ္လေသာက္ျပီးလွ်င္ ယခင္ စစ္ခဲ့ေသာ ေနရာတြင္ prolatin level ျပန္စစ္ျပီး ျပန္လည္ျပသရန္ညႊန္ၾကားပါသည္။ 11.11.2012 result prolatin level 6.94 ျဖစ္ပါသည္။ 13.11.2012 တြင္ ဆရာမက prolatin level က်သြားေသာေၾကာင့္ ခြဲစိတ္စရာမလိုဟုေျပာျပီး တစ္ရက္ျခား တစ္လံုးကို တစ္လျပန္ေသာက္ေစပါသည္။ 13.12.2012 တစ္လျပည့္ျပီး ျပန္ေသာအခါ ထိုနည္းအတိုင္း ျပန္ေသာက္ခိုင္းျပီး တစ္လျပည့္လွ်င္ prolatin level ျပန္စစ္ျပီးျပန္ျပရန္ေျပာပါသည္။

3.9.2012 ရာသီေပၚျပီးေနာက္ 16.10.2012 ႏွင္႔ 16.11.2012 တြင္ရာသီေပၚပါသည္။ အားနည္းလွ်င္နည္းသလို ေနာက္ဆုတ္သြားတတ္ပါသည္။ သို႔ေသာ္ဆုတ္လွ်င္လည္း အမ်ားဆံုး ႏွစ္ပတ္ေလာက္ပဲဆုတ္တတ္ပါသည္။ ေသြးအား ေကာင္းေစရန္ Viferron ေသာက္ပါေသာ္လည္း 29.12.12 ထိရာသီမေပၚေသးပါ။ 24.12.12 တြင္ ညာဘက္ ရင္ဘတ္မွ အရည္ၾကည္ အနည္းငယ္ ႏွစ္/သံုးစက္ထြက္လာပါသည္။ ေနာက္ေတာ့ မထြက္ေတာ့ပါ။ 12 လပိုင္း အလယ္ခန္႔တြင္ ရင္သားထဲမွ ေအာင့္ျပီး အနည္းငယ္ေလ်ာ့တြဲလာသည္ဟု ခံစားရသည္။ ဒီရက္ပိုင္း 25.12.2012 မွစျပီး ရင္သားမ်ား တင္းလာျပီးအထဲမွေအာင့္ေနုျပန္ပါသည္။

ေမးခြန္း (၂)
Apr 25, 2011 at 7:34 PM,
I am 34 years old female married for 2 years and have no children. My menstruation is becoming less. If I am not wrong it started since 10 years ago. Before this period, I had mental problem like crying and depression. Two years before marriage, I went to see doctor and she checked the whole body and found my Prolactin level was a little bit higher than normal. That time I did not understand it and did not go for second appointment. Now my menstruation becomes less and less. It comes only two days. Five months ago I went for OG check. She found my uterus was normal and asked me to come back after one year. I am really disappointed of my problem as I want to become a mother very much. I do not know how to do. May I know about Hyperprolactinaemia and the treatment? Currently I do not have any health problem and I can control my emotional problem by meditation.

ေမးခြန္း (၃)
Tue, Aug 13, 2013 at 7:42 PM
ကြ်န္ေတာ့္ ခ်စ္သူဟာ အသက္ ၃ဝ ႏွစ္ပါ။ ရန္ကုန္ကပါ။ ကေလးေတာ့တစ္ခါမွမရွိဘူးပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ သူ႔ရဲ့ရင္သားကေန ကေလးအေမေတြလုိ ႏုိ႔ထြက္ေနပါတယ္။ အဲဒိလုိ ၿဖစ္ေနတာ ၆ ႏွစ္ေလာက္ရွိပါၿပီ။ အဲဒါဘာေၾကာင့္ပါလဲ။ အႏၱရယ္ေတြ ဘာေတြ ရွိႏုိင္ပါလားဆရာ။

အေျဖ
Hyperprolactinaemia (ဟိုက္ပါ ပရိုလက္တင္ နီးမီးယား) ဆိုတာ ေသြးထဲမွာ ေဟာ္မုန္းတမ်ိဳး မ်ားေနတဲ့ ေရာဂါပါ။ လူတိုင္းမွာ ေဟာ္မုန္း ဆိုတာေတြက အမ်ိဳးမ်ိဳး ရွိၾကတယ္။ နည္းတာ-မ်ားတာ မတူၾကပါ။ တေယာက္ထဲမွာလဲ အနည္း-အမ်ား ကြဲျပားတယ္။ Prolactin ဆိုတာ ႏို႔ထြက္ေစတဲ့ ေဟာ္မုန္းျဖစ္တယ္။ ဦးေႏွာက္ထဲက Pituitary gland ဆိုတာကေန Prolactin ေဟာ္မုန္း ထုတ္ေပးေနတာပါ။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ခ်ိန္နဲ႔ ႏို႔ရည္ မထြက္ခင္မွာ ရင္သား ဖြံ႔ထြားေစဘို႔ သူက လုပ္ေပးပါတယ္။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ခ်ိန္နဲ႔ ကေလး ႏို႔တိုက္ခ်ိန္မွာ မ်ားလာတာကုိ ေရာဂါမေခၚပါ။

မိန္းမမွာသာရွိတယ္ မထင္ပါနဲ႔။ ေယာက္်ားေတြမွာ 450 mIU/L အထိရွိျပီး၊ အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ 580 mIU/L အထိ ရွိႏိုင္တယ္။ မီးယပ္ေရာဂါနဲ႔ ဆက္ျပီး ဒီေရာဂါျဖစ္ရတဲ့ အမ်ိဳးသမီး ၉-၁၇% အထိ ရွိႏိုင္တယ္။ က်ားေရာ မပါ ေပါင္းရင္ ဝ႕၄% ရွိတယ္။

(ဟိုက္ပါ ပရိုလက္တင္ နီးမီးယား) ေရာဂါလကၡဏာေတြကေတာ့ -
• Puberty အရြယ္ေရာက္ခ်ိန္ ေနာက္က်တယ္။
• အမ်ိဳးသမီးမွာျဖစ္ရင္ ၉ဝ%၊ ေယာက္်ားဆိုရင္ ၁ဝ-၂ဝ% မွာ Galactorrhoea ႏို႔ရည္ထြက္တယ္။
• အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ ၉၅% မွာ ရာသီမမွန္ ျဖစ္တယ္။ ရာသီဆင္းတာလဲ နည္းမယ္။ တခ်ိဳ႕မွာ မလာဘဲ ေနမယ္။ (အီစထိုဂ်င္) ေဟာ္မုန္း နည္းျပီး မ်ိဳးဥမထြက္လို႔ ကေလးမရတာ ျဖစ္တယ္။ ရင္သားနာမယ္။ လိင္စိတ္နည္းမယ္။ လိင္ဆက္ဆံရင္လဲ နာစရာ မဟုတ္ဘဲ နာမယ္။ ေယာက္်ားေတြလို အေမႊး ေပါက္ႏိုင္တယ္။
• ေယာက္်ားေတြမွာ ျဖစ္ရင္လဲ လိင္စိတ္နည္းမယ္။ ပန္းညွိုးမယ္။ ကေလးမရ ျဖစ္မယ္။ ႏို႔က မိန္းမလို ျဖစ္လာမယ္။ • Headaches ေခါင္းကိုက္တတ္တယ္။
• ဦးေႏွာက္ထဲက အက်ိတ္ေၾကာင့္ မ်က္စိအျမင္ ထိခိုက္လာႏိုင္တယ္။
• Osteoporosis အရိုး-အားနည္းေရာဂါလဲ တြဲျဖစ္လာႏိုင္တယ္။

ဘာလို႔ ျဖစ္ရသလဲဆိုရင္ -
• စိတ္ဖိအား မ်ားရင္လဲ ျဖစ္တယ္။
• ဦးေႏွာက္ထဲက Hypothalamus နဲ႔ Pituitary gland ေနရာေတြမွာ တခုခုျဖစ္ရင္၊ ေခါင္း ခိုက္မိတာ၊ ဦးေႏွာက္ ခြဲစိတ္ကုသခံရတာနဲ႔ ဓါတ္ကင္တာ၊
• Langerhan's cell histiocystosis ေရာဂါ၊ Hypothyroidism လည္ပင္းၾကီး-ေဟာ္မုန္း နည္းေရာဂါ၊ Cushing's syndrome ေရာဂါ၊ Polycystic ovary syndrome မ်ိဳးဥအိမ္ အိတ္ေတြျဖစ္တဲ့ေရာဂါ၊ ေက်ာက္ကပ္ အလုပ္မလုပ္ေတာ့တာ၊ ဆိုးဝါးတဲ့ အသဲေရာဂါ၊
• ေဆးဝါးေတြကေနလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ Alpha-methyldopa, Bezafibrate, Cimetidine, Cisapride, Domperidone, Haloperidol, Methyldopa, Metoclopramide, Minoxidil, Neuroleptics, Oestrogens and TRH, Omeprazole, Opiates, Phenothiazines, Protease inhibitors, Ramelteon, Reserpine, Trifluoperazine, Verapamil ေဆးေတြ ပါတယ္။

ေဆးစစ္ရင္ ဒါေတြ လုပ္ရမယ္။
• Prolactin blood levels ေသြးစစ္မယ္၊
• X-ray ဓါတ္မွန္ရိုက္မယ္၊
• Magnetic resonance imaging (MRI) (အမ္-အာရ္-အိုင္) ရိုက္မယ္၊
• Computed Tomography (CT scan) (စီ-တီ-စကင္) ရိုက္မယ္၊
• Thyroid and renal function ေက်ာက္ကပ္နဲ႔ လည္ပင္းၾကီး-ေဟာ္မုန္း စစ္မယ္၊

ေသြးစစ္အေျဖက အထဲကေရာဂါနဲ႔ ဆက္စပ္ေနတယ္။ ေသြးေဖါက္ရင္း စိတ္ဖိစီးမႈ ရွိေနႏိုင္လို႔ ၂-၃ ခါ ျပန္စစ္ရတတ္တယ္။
• ≥3,000 mU/l ဆိုရင္ Microprolactinoma (အေသး) ေရာ Macroadenoma (အၾကီး) ပါ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။
• ≥6,000 mU/l ဆိုရင္ Macroprolactinoma ျဖစ္မယ္။
• 3,000-6,000 mU/l ဆိုရင္ Macroprolactinoma ေရာ Macroadenoma ေရာျဖစ္ႏိုင္တယ္။
• 5000 mU/L ေက်ာ္ေနရင္ Prolactinoma (အက်ိတ္) ေရာဂါ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။

Macroprolactinoma နဲ႔ Macroadenoma ကို MRI နဲ႔ ေသျခာေစရတယ္။ ဦးေႏွာက္ထဲက အက်ိတ္ဟာ 10mm ထက္ ငယ္ရင္ Microprolactinomas သတ္မွတ္တယ္။ Macroprolactin ဆိုတာ ေရာဂါလကၡဏာေၾကာင့္ ေခၚတာ မဟုတ္ဘဲ၊ ေသြးစစ္လို႔ ေတြ႔ရတာေၾကာင့္ ေခၚတာပါ။

ဒီေဆးေတြ သံုးႏိုင္တယ္။
1. Cabergoline ေဆးကို အမ်ားဆံုး သံုးတယ္။ Dopamine agonists အမ်ိဳးအစား ျဖစ္တယ္။
2. Bromocriptine ကိုယ္ဝန္နဲ႔ဆို ဒီေဆးေပးႏိုင္တယ္။
3. Lisuride တခါတေလ ဒီေဆးေပးတယ္။
4. Norprolac ေဆးသစ္မွာ Quinagolide ေဆးပါတယ္။
5. Vitex agnus-castus extract ေဆးကို အသင့္အတင့္သာ ျဖစ္သူေတြကို ေပးႏိုင္တယ္။

Cabergoline (၈၃%)၊ Bromocriptine (၅၉%) ထိေရာက္တယ္။ တပါတ္မွာ ၂ ရက္သာ ေသာက္ဘို႔ လိုတယ္။ ေဘးထြက္-ဆိုးက်ိဳးလဲ နည္းတယ္။ ေခါင္းမူးတတ္တယ္။ ပ်ိဳ႕အန္ခ်င္တယ္။ ေန႔ခင္း အိပ္ေပ်ာ္တတ္တယ္။ ေဆးကို အစာစားေနတံုး ေသာက္သင့္တယ္။ ေဆးအဆ နည္းနည္းက စသင့္ရင္ စရတယ္။ ကိုယ္ဝန္ရွိလာရင္ နဲ႔ ႏို႔တိုက္ခ်ိန္မွာ ေဆးျဖတ္ထားတယ္။

• Cabergoline ေဆး ၆ ပါတ္ေပးျပီး MRI ျပန္လုပ္ရင္ Microprolactinoma က ေသးသြားတာ ေတြ႔ရမယ္။ Macroadenoma ဆိုရင္ ေသးမသြားဘဲ ခြဲစိတ္ကုသရမယ္။ Prolactin က်မယ္၊ Oestrogen ျပန္တက္မယ္။
• ကိုယ္ဝန္ရွိခ်င္ရင္ Bromocriptine ေဆးေပးသင့္တယ္။ ဒီေဆးေၾကာင့္ ကေလး ပံုမွန္မဟုတ္တာ၊ ကိုယ္ဝန္ ပ်က္တာ ထူးျဖစ္တယ္လို႔ မေတြ႔ပါ။ Cabergoline ေဆးကိုေတာ့ သုေတသန နည္းေသးတယ္။ ကိုယ္ဝန္ရွိလာရင္ ဦးေႏွာက္ထဲက အကိ်တ္ နဲနဲပိုၾကီးလာႏိုင္တယ္။ အထူးသျဖင့္ Macroadenomas ေတြက အဲလို ျဖစ္တတ္တယ္။
• ေဆးေပးတာ ၾကာရတယ္။ တသက္လံုးေပးရ-မေပးရ စမ္းသပ္ေနတံုးဘဲ။
• ခြဲစိတ္တာက အက်ိတ္ေသးေအာင္လုပ္တာ ျဖစ္တယ္။ အျမဲေတာ့ မလုပ္ရပါ။ ၅-၁ဝ% ေလာက္ကဘဲ ေဆးနဲ႔ မသက္သာ၊ ေဆးကိုမခံႏိုင္တာ ျဖစ္လို႔ ခြဲဘို႔လိုတယ္။ ခြဲရသူထဲက ၇ဝ-၈ဝ% မွာ Hypopituitarism ျဖစ္ႏိုင္တယ္။
• Radiotherapy ဓါတ္ကင္တာလဲ လုပ္ပါတယ္။ ျပန္မျဖစ္ေအာင္ ရည္ရြယ္တာပါ။ ဒီလိုလုပ္ရင္ Hypopituitarism ျဖစ္လာႏိုင္တယ္။
• Macroprolactinomas ျဖစ္ေနရင္ ၃ဝ% ေလာက္ ေပ်ာက္မယ္။ အထူးသျဖင့္ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ခ်ိန္၊ ေသြးဆံုးခ်ိန္။ • Microprolactinomas ျဖစ္ေနရင္ ၈ဝ% ေက်ာ္ေလာက္ ေပ်ာက္မယ္။ ဒါေပမဲ့ Hypopituitarism ျဖစ္လာတတ္ျပီး ျပန္ေပၚတတ္တယ္။
• Microprolactinoma ကေန Macroprolactinoma ကို ေျပာင္းတယ္ဆိုတာ ရွားတယ္။
• မေအမွာ ဒီေရာဂါရွိလို႔ သူ႔ကေလးမွာ လာျဖစ္တာလဲ မရွိသေလာက္ ရွားပါတယ္။

ေဒါက္တာတင္ေဆြ
၂၅-၄-၂ဝ၁၁
၁၃-၈-၂ဝ၁၃